خسارت تأخیر تأدیه چیست؟
خسارت تأخیر تأدیه مبلغی است که در صورت وجود شرایط قانونی، برای جبران کاهش ارزش یک بدهی پولی بهدلیل دیرکرد در پرداخت قابل مطالبه است.
گاهی شما از شخصی طلبکار هستید و قرار بوده مبلغ مشخصی را در زمان معینی دریافت کنید، اما بدهکار در موعد مقرر آن را پرداخت نمیکند. از آنجا که ارزش پول بر اثر تورم و گذشت زمان کاهش پیدا میکند، قانون در بعضی شرایط به طلبکار اجازه میدهد علاوه بر اصل طلب، خسارت ناشی از دیرکرد در پرداخت را نیز مطالبه کند. به این مبلغ «خسارت تأخیر تأدیه» یا در اصطلاح رایج «خسارت دیرکرد» گفته میشود.
«تأدیه» به زبان ساده یعنی پرداختکردن یا ادای بدهی. بنابراین اگر مبلغی را بهصورت ریالی طلب دارید و بدهکار آن را در موعد مقرر پرداخت نکرده است، ممکن است بتوانید با وجود شرایط قانونی، علاوه بر اصل طلب، خسارت دیرکرد آن را نیز دریافت کنید.
این موضوع در ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی و بهطور مشخصتر در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی پیشبینی شده است.
شرایط دریافت خسارت تأخیر تأدیه چیست؟
خسارت تأخیر تأدیه به هر نوع بدهی یا تعهدی تعلق نمیگیرد. برای مطالبه این خسارت، معمولاً شرایط زیر باید وجود داشته باشد:
موضوع دین باید وجه رایج، مانند ریال، باشد. بنابراین فرمول ماده ۵۲۲ مستقیماً روی خودرو، طلا، برنج، ملک یا کالای دیگر اجرا نمیشود. البته اگر بدهی مربوط به قیمت کالا و بهصورت وجه نقد باشد، موضوع یک دین پولی است.
تا زمانی که زمان پرداخت بدهی نرسیده باشد، تأخیری رخ نداده است. بنابراین دین باید سررسید شده و موعد پرداخت آن گذشته باشد.
طلبکار باید بتواند مطالبه طلب را اثبات کند. اظهارنامه و دادخواست از روشنترین روشهای رسمیاند، اما قرارداد، نامه، رسید، پیام یا سایر مدارک معتبر نیز ممکن است با توجه به شرایط پرونده مؤثر باشند.
بدهکار باید با وجود توانایی پرداخت و مطالبه طلبکار، از پرداخت خودداری کرده باشد. در پروندههای اعسار یا ورشکستگی، نتیجه به شرایط پرونده و مقررات خاص آن بستگی دارد.
خسارت برای جبران کاهش ارزش پول محاسبه میشود. میزان آن با توجه به شاخصهای رسمی بانک مرکزی و مبدأ قانونی هر طلب تعیین میشود.
برای دریافت خسارت تأخیر تأدیه باید چه کاری انجام دهیم؟
خسارت تأخیر تأدیه معمولاً بهصورت خودکار پرداخت نمیشود و طلبکار باید آن را صریحاً از مرجع رسیدگی مطالبه کند.
طلبکار میتواند هنگام ثبت دادخواست مطالبه وجه، علاوه بر اصل طلب، خسارت تأخیر تأدیه، هزینه دادرسی و سایر خسارتهای قانونی را نیز درخواست کند. در برخی شرایط نیز امکان طرح مطالبه خسارت در جریان رسیدگی یا بهصورت مستقل وجود دارد؛ موضوعی که در ماده ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی به آن اشاره شده است.
برای اثبات طلب و زمان پرداخت، بهتر است مدارکی مانند قرارداد، رسید، چک، سفته، فاکتور، اظهارنامه، گردش حساب و پیامهای قابل استناد همراه دادخواست ارائه شود. مسیر دقیق اقدام به نوع سند، منشأ طلب و وضعیت پرونده بستگی دارد.
آیا خسارت تأخیر تأدیه به خودرو، طلا یا کالا تعلق میگیرد؟
خسارت تأخیر تأدیه ماده ۵۲۲ مستقیماً روی خود کالا محاسبه نمیشود، زیرا موضوع این ماده بدهی پولی است.
بنابراین اگر شخصی متعهد به تحویل خودرو، برنج، طلا یا لوازم خانگی باشد و کالا را تحویل ندهد، نمیتوان فرمول شاخص بانک مرکزی را مستقیماً روی خود کالا اجرا کرد. بااینحال، خریدار ممکن است براساس قرارداد، وجه التزام یا خسارت واقعی، خسارت تأخیر در انجام تعهد را مطالبه کند.
همچنین اگر معامله فسخ یا باطل شود و فروشنده موظف به بازگرداندن پول خریدار باشد، تأخیر در بازپرداخت وجه میتواند با وجود شرایط قانونی، موضوع مطالبه خسارت تأخیر تأدیه قرار گیرد.
مبدأ محاسبه خسارت تأخیر تأدیه چک چه زمانی است؟
در مورد چک، مقررات خاصی وجود دارد. براساس رأی وحدت رویه شماره ۸۱۲ مبدأ محاسبه خسارت تأخیر تأدیه وجه چک اصولاً تاریخ مندرج در چک است، نه تاریخ ارسال اظهارنامه یا ثبت دادخواست. به همین دلیل نباید قواعد عمومی ماده ۵۲۲ را بدون توجه به مقررات خاص چک، به همه پروندههای چک تعمیم داد.
منابع حقوقی این مطلب
متن این راهنما با تکیه بر مواد قانونی و آرای وحدت رویه زیر تنظیم و بازبینی شده است:
مطالبه خسارت همراه دعوای اصلی، در جریان رسیدگی یا در شرایط قانونی بهصورت مستقل.
قانونشرایط اصلی مطالبه خسارت تأخیر تأدیه دیون از نوع وجه رایج.
رأی وحدت رویهمبنای شاخص سالانه و فرمول محاسبه مبلغ دین با احتساب خسارت.
رأی وحدت رویهتعیین تاریخ مندرج در چک بهعنوان مبدأ محاسبه خسارت وجه چک.
رأی وحدت رویهنحوه پرداخت خسارت کاهش ارزش دین از دارایی مازاد ورشکسته.